دلیل اهمیت ایران برای هند چیست؟| رابطه ای فراتر از توسعه بندر چابهار
ایران به دلیل داشتن منابع عظیم انرژی و موقعیت جغرافیایی در اتصال شرق به غرب و شمال به جنوب از اهمیت راهبردی برای هند برخوردار است و می تواند در تحقق اهداف راهبردی آن کمک فراوان کند.
![دلیل اهمیت ایران برای هند چیست؟| رابطه ای فراتر از توسعه بندر چابهار](https://cdn.tinn.ir/thumbnail/FCJNn79xX2dH/U7Ccvlt33jn-OqlMlImgutVLjEcw-jhlF2WJsSK4fMDDVSZN8IEX4Zd7jkGxwBqLJ5jM-fGYwhs1w24HZ1koLC-q3hY7ejKM/%D9%BE%D8%B1%DA%86%D9%85+%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86+%D9%88+%D9%87%D9%86%D8%AF.jpg)
ایران به دلیل داشتن منابع عظیم انرژی و موقعیت جغرافیایی در اتصال شرق به غرب و شمال به جنوب از اهمیت راهبردی برای هند برخوردار است و می تواند در تحقق اهداف راهبردی آن کمک فراوان کند.
به گزارش تین نیوز به نقل از بازار، همواره ایران برای هند مهم بوده و دو ملت تاریخ تمدنی مشترکی دارند. در دوران معاصر نیز ایران یک کشور مهم در همسایگی هند بوده است که تا زمان تجزیه و استقلال در سال ۱۹۴۷ با آن مرز مشترک داشت. با این حال، روابط دوجانبه عمدتاً به دلیل تحریم های غرب علیه ایران بر سر برنامه هسته ای نتوانست شتاب خود را حفظ کند. تحریم ها، محدودیت های جهانی شدیدی بر تجارت با ایران و همچنین واردات نفت خام و گاز طبیعی این کشور ایجاد کرد. به جز برای مدت کوتاهی بین ژانویه ۲۰۱۶ و می ۲۰۱۸ که برخی از تحریم ها پس از امضای توافق هسته ای ایران در ژوئیه ۲۰۱۵ کاهش یافتند، از دسامبر ۲۰۰۶ که تحریم ها علیه ایران از طریق قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل متحد اعمال شد، به طور نامحدود ادامه یافته است.
باوجود محدودیت ها، نخست وزیر مودی در ماه می ۲۰۱۶ از ایران بازدید و حسن روحانی، رئیس جمهور ایران نیز در فوریه ۲۰۱۸ متقابلاً این دیدار را انجام داد. در این دوره کار بر روی بندر چابهار در ایران سرعت گرفت و در ۱۳ می سال جاری، هند و ایران قرارداد ۱۰ساله بهره برداری از بندر را امضا کردند. بر اساس این قرارداد، هند بندر چابهار را برای ۱۰ سال آینده توسعه و از امکانات آن برای صادرات خود نیز استفاده خواهد کرد. سارباناندا سونووال، وزیر بنادر، کشتی رانی و آب راه هند، این توافق را تاریخی اعلام کرد که عصر جدیدی از تجارت، همکاری های دریایی و حمل ونقل دریایی را نوید می دهد و در عین حال تجارت سه جانبه بین هند، ایران و افغانستان را تقویت می کند.
چابهار همچنین پتانسیل تبدیل شدن به یک حلقه مهم در کریدور بین المللی شمال جنوب (INSTC) را دارد. INSTC، که توسط هند، ایران و روسیه در سپتامبر ۲۰۰۰ با هدف تقویت ارتباط با جمهوری های آسیای مرکزی محصور در خشکی راه اندازی شد که بعداً ۱۱ کشور دیگر به آن پیوستند. مسیر فعلی جابجایی بار از بمبئی به بندرعباس (ایران) از طریق دریا، از بندرعباس به بندر انزلی از طریق جاده، از بندر انزلی به آستاراخان روسیه را تسهیل می کند که در نهایت محموله با تمام نقاط روسیه و اروپا می رسد.
کریدور شمال -جنوب در ژوئن ۲۰۲۲ پس از ارسال اولین محموله از منطقه بندر سالیانکا در آستاراخان روسیه به بندر ناواشیو عملیاتی شد. با عملیاتی شدن و استقرار هند در بندر چابهار، اتصال بیشتر بازوی INSTC به چابهار می تواند برای هند در تلاش برای داشتن مسیرهای ارتباطی متعدد در سراسر منطقه - تا اروپا - مفید باشد.
اهمیت ایران
به گزارش اندیشکده «بنیاد آبزرور»؛ اهمیت ایران برای هند فراتر از بندر چابهار و ارتباطی است که این کشور برای افغانستان و جمهوری های آسیای مرکزی فراهم می کند. ایران به دلیل موقعیت، وسعت، تاریخ و نقشش در منطقه اهمیت دارد. این کشور همراه با عراق، از نظر جغرافیایی تقریباً کل سواحل شمالی خلیج فارس را در بر می گیرد، پیوندهای حیاتی را به سمت شام، آسیای مرکزی و آسیای جنوبی فراهم می کند و مخزن عظیمی از منابع طبیعی است. از نظر ژئوپلیتیکی، ایران با تاریخ تمدنی، تحولات سیاسی در طول قرن ها و قدرت اقتصادی و نظامی، قدرتی در منطقه است. توانایی آن در کنترل حرکت کشتی ها در تنگه باریک هرمز پیامدهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی نه تنها برای منطقه بلکه در سطح جهانی دارد، زیرا می تواند تامین انرژی حیاتی را مختل کند.
باوجود تحریم های فلج کننده اقتصادی و جنگ جاری در غزه، تولید نفت خام ایران در ماه می ۲۰۲۴ بیش از ۲۰ درصد طی دو سال گذشته افزایش یافت و به ۳.۴ میلیون بشکه در روز رسید که ۳.۳ درصد کل نفت جهان است.
ذخایر انرژی ایران - نفت خام و گاز طبیعی - منابع اصلی قدرت اقتصادی ایران هستند. به گفته وزارت انرژی ایالات متحده، این کشور سومین ذخایر بزرگ نفت و دومین ذخایر گاز طبیعی جهان را دارد. کل ذخایر نفت ایران ۲۰۹ میلیارد بشکهو گاز طبیعی، ۳۳۹۸۸ میلیارد متر مکعب برآورد شد. در پایان سال ۲۰۲۱، ایران ۲۴ درصد از ذخایر نفت غرب آسیا و ۱۲ درصد از ذخایر جهان را در اختیار داشت. همچنین، ایران پنجمین تولیدکننده بزرگ نفت خام در میان سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) در سال ۲۰۲۱ و سومین تولیدکننده بزرگ گاز طبیعی جهان در سال ۲۰۲۰ بود.
باوجود تحریم های فلج کننده اقتصادی و جنگ جاری در غزه، تولید نفت خام ایران در ماه می ۲۰۲۴ بیش از ۲۰ درصد طی دو سال گذشته افزایش یافت و به ۳.۴ میلیون بشکه در روز رسید که ۳.۳ درصد کل نفت جهان است. صادرات نفت خام ایران در مارس ۲۰۲۴ به طور میانگین ۱.۶۱ میلیون بشکه در روز بود، که بالاترین میزان از می ۲۰۲۳ بود که به ۱.۶۸ میلیون بشکه در روز رسید و همچنین بالاترین میزان از سال ۲۰۱۸ بود. صادرات نفت خام و میعانات گازی ایران قبل از می ۲۰۱۸ به ۲.۸ میلیون بشکه در روز رسیده بود.
گزینه ها و فرصت های هند و ایران
ایران و هند هر دو نشان داده اند که سیاست های آن ها صرفاً بر اساس منافع ملی آن ها اداره می شود و با درک این اصل می توان، درها را برای همکاری بیشتر باز کند. بنابراین هیچ تفاوتی ندارد که در ایران چه کسی رییس جمهور باشد، برای نمونه روحانی و مودی به ترتیب در سال های ۲۰۱۶ و ۲۰۱۸ با یکدیگر دیدار و تفاهم نامه های متعددی را امضا کردند، همچنین، شهید رئیسی و مودی نیز در حاشیه مجامع چندجانبه تبادلات پرباری داشته اند.
در هر تعامل مجدد بین دو کشور، تامین انرژی بیشترین اهمیت را خواهد داشت. پیش از می ۲۰۱۹، ایران تقریباً ۱۰ درصد نفت مورد نیاز هند را تامین می کرد. اگر هند واردات از ایران را دوباره آغاز کند، می تواند سبدی کاملاً جدید از امکانات را برای تامین نیازهای انرژی خود باز کند. ایران که در حال حاضر به چین نیز صادرات می کند، در ازای آن بازار بزرگی به دست خواهد آورد. حداقل در آینده قابل پیش بینی، هند همچنان برای امنیت انرژی خود به سوخت های فسیلی وابسته بوده و بنابراین یک مجموعه متنوع به نفع هند است. تاکنون تنها امارات پیشنهاد ذخیره ذخایر استراتژیک نفت در هند را داده و هند ممکن است برای انجام همین کار به ایران نزدیک شود.
خط لوله بلندپروازانه گاز ایران-عمان-هند نیز از سال ۱۹۹۳ مورد بحث قرار گرفت اما به نتیجه نرسیده است. اما در ۲۳ می ۲۰۲۲، در جریان سفر رئیس جمهور وقت رئیسی به عمان، دو کشور توافق کردند که دو خط لوله گاز زیر دریا و یک میدان نفتی در امتداد مرزهای دریایی خود را توسعه دهند. اگر این امر به نتیجه برسد، گسترش آن به هند خط لوله شکست خورده ایران-پاکستان-هند (IPI) را جبران و عرضه بی وقفه گاز طبیعی به هند را تسهیل می کند. در حال حاضر، قطر بزرگترین تامین کننده گاز طبیعی هند است و مقادیر قابل توجهی نیز از ابوظبی امارات وارد می شود. اگر ایران نیز شروع به صادرات کند، امنیت انرژی هند را تقویت خواهد کرد.
پیشرفت کریدور شمال-جنوب، مزایایی هم برای هند و هم برای ایران دارد. پیشنهادهایی برای اتصال آن به بندر چابهار وجود دارد، زیرا این بندر به عنوان یک حلقه مهم در مسیر شرقی کریدور INSTC پیش بینی شده است تا جابجایی کالا بین هند و کشورهای آسیای مرکزی را تسهیل کند. بندر چابهار نیز با مزیت جغرافیایی خود در خارج از تنگه هرمز، تجارت هند را تا حد زیادی از هرگونه تهدید بسته شدن خطوط دریایی به دلیل درگیری ها در منطقه خلیج فارس مصون خواهد داشت. همچنین یک خط ریلی به طول ۷۰۰ کیلومتر بین چابهار و زاهدان به سرعت در حال انجام است که بعداً به شبکه ریلی موجود ایران متصل خواهد شد. اتصال ریلی به زاهدان و سپس زرنج افغانستان، انتقال بی وقفه کمک های بشردوستانه از هند به افغانستان از طریق چابهار را فراهم می کند.
همکاری نزدیک نظامی با ایران نیز به هند کمک خواهد کرد. دو کشور در سال ۲۰۰۱ قرارداد همکاری دفاعی را امضا کرده بودند اما به دلیل تحریم های ایران هیچ نتیجه ای حاصل نشد. از آنجایی که بعید است تحریم ها به این زودی برداشته شوند، هند می تواند از خودمختاری استراتژیک خود برای پیشبرد این همکاری استفاده کند. در سال های اخیر، ایران پلتفرم های تسلیحاتی مدرن مانند موشک های بالستیک کوتاه برد و میان برد، موشک های مافوق صوت و پهپادهای مسلح را توسعه داده است.
پیشرفت کریدور شمال-جنوب، مزایایی هم برای هند و هم برای ایران دارد. پیشنهادهایی برای اتصال آن به بندر چابهار وجود دارد، زیرا این بندر به عنوان یک حلقه مهم در مسیر شرقی کریدور INSTC پیش بینی شده است تا جابجایی کالا بین هند و کشورهای آسیای مرکزی را تسهیل کند.
برای مبارزه با گروه های تروریستی فعال در همسایگان، هند و ایران می توانند مانورهای نظامی مشترک ضد تروریسم را انجام دهند. در حوزه دریایی، سفرهای بندری به بنادر مهم ایران و توسعه تأسیسات لجستیکی در خلیج فارس در مجاورت بنادر پاکستان، می تواند یک موفقیت بزرگ در دیپلماسی نظامی برای هند باشد.
علاوه بر این، همکاری نزدیک دریایی با ایران به تضمین عبور ایمن کشتی های هندی و همچنین امنیت خطوط دریایی در دریای عرب کمک خواهد کرد. البته ایران اغلب در گذشته حتی در زمان درگیری ها به کشتی های هندی اجازه عبور امن داده است. ایران همچنین می تواند به هند کمک کند تا دزدان دریایی را در منطقه دور نگه دارد.
نتیجه گیری
هند و ایران با همکاری می توانند دستاوردهای زیادی داشته باشند. مودی در سومین دوره نخست وزیری خود به دنبال تقویت بیشتر گسترش و همگرایی استراتژیک هند در غرب آسیا است. به طور مشابه، ایران می خواهد دستاوردهای دیپلماتیک خود در سال های اخیر را با به دست آوردن شرکای قابل اعتماد جدید تحکیم کند. همگرایی دوباره بین این دو تمدن باستانی باعث می شود تا هر دو کشور به اهداف خود برسند.